Een Geleerde Samenleving: een Leven zonder Boeken is Onleefbaar It is in my time an hard matter for a poore man’s child to come by a fellowship, though he be never so good a scholar’ (‘In deze tijd is het zeer moeilijk voor het kind van arme mensen om een studiebeurs te krijgen, maar toch zou het nooit een goede leerling zijn’.)
De    humanisten    die    opvoeding    een    noodzaak    vonden,    om    de    maatschappij    te    bevorderen,    beïnvloedden    in    zeer    grote    mate    de wetenschappelijke   inzichten   en   het   onderwijs.   Zij   zorgden   daardoor   voor      de   aanloop   tot   een   ‘educatieve   revolutie’   in   de   16e   eeuw.   In tegenstelling   tot   vandaag   de   dag,   bestond   er   toentertijd   geen   opvoedkundig   systeem   dat   duidelijk   onderverdeeld   was   in   ‘elementary   school’, ‘secundary   school’   en   de   zogenaamde   ‘higher   levels’,   namelijk   hogescholen   en   universiteiten.   Het   onderwijs   was   veeleer   beroepsgericht, cultureel   gelaagd   en   niet   leeftijdsgebonden.   Het   was   dan   ook   niet   zozeer   de   norm,   maar   eerder   de   uitzondering   dat   men   onderricht   kreeg tussen   vijf   en   achttien   jaar.   Derhalve   is   het   ook   niet   verwonderlijk   dat   sommige   kinderen   onderwezen   werden   door   hun   ouders,   terwijl anderen naar school gingen en de universiteit. Er bestonden ook verschillende manieren om kinderen kennis bij te brengen. 1. Opvoeding, beroepen en opvoedkundige instituten. Voor   een   groot   deel   lag   de   verantwoordelijkheid   van   het   onderwijs   van   kinderen   bij   hun   ouders,   zowel   voor   de   hoge   als   de   lage   klassen.   De basis   van   leesvaardigheid,   alsook   rekenkunde   konden   net   zo   goed   thuis   aangeleerd   worden,   dan   wel   in   een   ABC   school.   Een   bekende Elizabethaanse   theoloog,   William   Perkins   (1534-1593),   omschreef   het   als   volgt:   ‘it   is   the   duty   of   parents   to   make   choice   of   fit   callings   for them   before   they   apply   them   to   any   particular   condition   of   life.’    Zo   was   het   dan   ook;   de   meeste   kinderen   werden   door   hun   ouders   opgevoed en   werkten   daarna   meestal   als   boeren   of   knechten   voor   welstellende   families.   Het   leerlingenschap   of   ‘the   apprenticeships’   werd   meer   door jongens   als   door   meisjes   gekozen.   Zij   werden   opgeleid   voor   een   bepaalde   stiel,   handel   of   het   huishouden   onder   toezicht   van   een   meester, die   reeds   de   knepen   van   het   vak   onder   de   knie   had.Toch   vereiste   een   klein   aantal   beroepen   in   de   vroege   16e   eeuw   onderwijs   in   een   school, want   leerlingen   die   wilden   toetreden   tot   de   clerus,   jonge   leken,   werden   ofwel   opgeleid   tot   koorknapen,   parochiepriesters   en   broeders   of monniken.   Het   was   vanzelfsprekend   dat   de   seculiere   en   reguliere   geestelijkheid   kon   lezen   en   daarom   volgden   zij   ‘elementary   school’. Tevens   bracht   dit   een   aantal   grote   voordelen   met   zich   mee,   want   wie   succesvol   slaagde,   maar   niet   doorstroomde   tot   het   ambt   van   priester en   diaken,   kon   een   carrière   in   het   onderwijs,   administratie   en   rechten   beginnen   en   bovendien   zijn   kennis   van   het   Latijn   aanwenden.   Een ander   voordeel   was,   dat   men   het   voorrecht   ‘benefit   of   clergy’   kreeg.   Dit   betekende   dat   wanneer   een   ‘elementary’   student   een   misdaad begaan   had   en   beschuldigd   werd,   vrijuit   ging   en   bijgevolg   zonder   moeite   de   doodstraf   kon   ontkomen.   Hoewel   Hendrik   VIII   dit   privilege afschafte,   deed   zo’n   32%   van   de   misdadigers   in   Middlesex   nog   steeds   beroep   op   dit   niet   meer   bestaande   voorrecht   tijdens   het   bewind   van Elizabeth   I.   De   clerus   bleef   echter   niet   de   enige   geletterde   stand,   want   na   de   reformatie   bleven   jongens   met   een   clericale   opvoeding   en   een geslaagde priesterstudie gewoon leek als zij niet wensten opgenomen te worden in de kerkelijke hiërarchie.  
Op de lage niveaus werd leerlingen grammatica van Donatus en Priscian aangeleerd.  Op de hoge kregen zij logica, retoriek, poëzie en rekenen. Later kwam daar nog bij muziek, meetkunde, astronomie en fysica en de ethiek van Seneca. Het hornbook was een plankje waar het alfabet op stond en het Onze Vader. Ook in onze contreien werd het hornbook gebruikt als instrument om kinderen te leren lezen. In Engeland werd het gebruikt om de Primer te leren lezen.
The Montgomery International Heritage Society (2017)